Skąd biorą się bóle pleców?

Posted: Wrzesień 1, 2015 By: Comment: 0
Ból pleców

Decydujący wpływ na nasz stan zdrowia  przypisuje się stylowi życia, który jest zależny od naszego postępowania, przyzwyczajeń i woli. Styl życia to wybory zachowań spośród alternatywnych możliwości, jakie dostępne są nam w zależności od  sytuacji społecznej, ekonomicznej i łatwości, z jaką potrafimy przedłożyć dane zachowania nad inne. Sposób w jaki dokonujemy tych wyborów przyczynia się do powstania zachowań korzystnych dla zdrowia (prozdrowotnych) lub szkodliwych (antyzdrowotnych), co powoduje m.in. bóle pleców.

Styl życia każdego człowieka zależy od wielu uwarunkowań, lecz przede wszystkim zależy od wychowania fizycznego, które zdrowie, aktywność ruchową, sprawność i wydolność fizyczną lokuje na czołowych miejscach. Oprócz aktywności ruchowej na zdrowy styl życia składa się wiele innych czynników. Należą do nich prawidłowe odżywianie się, higieniczne relacje pracy i wypoczynku, umiejętność radzenia sobie ze stresem, zachowania abstynenckie, wyzbycie się konfliktowości i agresji oraz optymizm życiowy. Każdy z nas podczas swojego życia narażony jest na różnego rodzaju przeciążenia wynikające z charakteru wykonywanej pracy, nieprawidłowych nawyków czy braku aktywności fizycznej. Ten stan rzeczy ma wpływ na funkcje aparatu kostnego, mięśniowego oraz więzadłowego, doprowadzając do przeciążeń, nadmiernych napięć i w konsekwencji do dolegliwości bólowych. Dodatkowo na stan naszego aparatu ruchu w tym kręgosłupa mają wpływ uwarunkowania genetyczne czy rodzinne ale o tym innym razem.

Praca zawodowa?

Obecnie wiele czynności życia codziennego i zawodowego wykonujemy w  pozycji siedzącej lub stojącej, co pociąga za sobą następujące konsekwencje: dezaktywacja i osłabienie mięśni brzucha, upośledzenie krążenia i osłabienie mięśni nóg oraz sztywnienie poszczególnych odcinków kręgosłupa. To tylko naturalne następstwa takich pozycji, ale gdy dodamy do tego pracę na określonym stanowisku, doprowadzimy do patologicznych napięć pewnych partii mięśniowych, osłabienia innych i przeciążenia struktur kostnych.

Zespoły bólowe związane z pracą zawodową nazywane są chorobami parazawodowymi. Wywołane są one nadmiernymi przeciążeniami kręgosłupa, zarówno podczas intensywnego wysiłku fizycznego, jak i utrzymywania przez dłuższy czas jednej pozycji ciała. Stwierdzenie to odnosi się więc do osób ciężko pracujących fizycznie oraz do pracowników umysłowych prowadzących siedzący tryb życia. Mechanizm powstawania bólu w pozycji siedzącej oparty jest na nieprawidłowym ustawieniu miednicy (tyłopochylenie), w wyniku, którego powstaje nadmierny ucisk na krążki międzykręgowe, oraz wzmożone napięcie mięśni posturalnych. Analizując pod względem ergonomicznym biurowe stanowiska pracy, łatwo zauważyć nieprawidłowe dopasowanie wysokości krzesła, długości siedziska czy wysokości podparcia na plecy dla konkretnej osoby. Również rodzaj i częstotliwość wykonywanych czynności oraz ich asymetria może przyczyniać się do jednostronnego napięcia tkanek, a nawet ucisku na nerwy. Kolejnym przykładem może być pozycja kierowcy, ponieważ z biomechanicznego punktu widzenia jest ona niefizjologiczna. Poza tym, kierowca narażony jest na ciągłe wstrząsy i wibracje, szkodliwie działające na kręgosłup. Również zawody (np.: praca w przemyśle ciężkim lub gospodarstwie rolnym) związane  z pochylaniem tułowia do przodu i dźwiganiem ciężarów wykraczających poza możliwości kompensacyjne krążków międzykręgowych dolnego odcinka pleców, prowadzą  do ich uszkodzenia.

Każda praca zawodowa rządzi się swoimi prawami biomechanicznymi. Nauka badająca te prawa to ergonomia czyli dyscyplina naukowa zajmująca się dostosowaniem pracy do możliwości psychofizycznych człowieka. Ma ona na celu humanizację pracy poprzez taką organizację układu: człowiek – maszyna – otoczenie, aby wykonywana praca odbywała się przy niskim koszcie biologicznym człowieka i możliwie najbardziej efektywnie. Poprzez zastosowanie określonych zasad ergonomicznych możemy w znacznym stopniu zmniejszyć wielkość obciążeń działających na nasz kręgosłup i tym samym zmniejszyć ryzyko występowania dolegliwości bólowych kręgosłupa.Może więc nadszedł czas aby ocenić swoje stanowisko pracy?

 

Aktywność fizyczna?

Aktywność ruchowa w ciągu tysiącleci ewolucji gatunku ludzkiego była niezbędnym warunkiem przetrwania, stała się więc ona częścią naszej natury. Dlatego też podwyższona aktywność fizyczna (optymalna) sprzyja nie tylko funkcjom i rozwojowi organizmu, ale wpływa również korzystnie na naszą psychikę i samopoczucie. Ci, którzy ze względu na rodzaj wykonywanej pracy oraz posiadane nawyki prowadzą mało aktywny tryb życia, stopniowo tracą sprawność i wydolność fizyczną. Przejawia się to w mniejszej odporności na zmęczenie przy wykonywaniu nawet umiarkowanych wysiłków, nie mówiąc już o wysiłkach większych, takich jak bieg. Należy jednak wziąć pod uwagę, że nie tylko zbyt małe, ale i  zbyt duże obciążenia układu ruchowego powodują niekorzystne dla ustroju ludzkiego zmiany adaptacyjne. Ważne jest więc, aby wielkość bodźca optymalnego dostarczanego organizmowi, była traktowana jako norma fizjologiczna.

Wśród najważniejszych konsekwencji wynikających z braku wysiłku fizycznego, a  dotyczących  układu ruchu wymieniamy:

– Obniżenie wydolności fizycznej,

– Demineralizacja układu kostnego

– Osłabienie siły mięśniowej,

– Utrata elastyczności mięsni,

– Obniżenie wytrzymałości więzadeł,

– Zmniejszenie zakresu ruchu w stawach,

– Zaburzenia równowagi i koordynacji.

Jedną z ważniejszych przyczyn zespołów bólowych kręgosłupa są słabe mięśnie przykręgosłupowe oraz słabe mięśnie grzbietu i brzucha, a także zmniejszenie ruchomości stawów. Doprowadza to w konsekwencji do destabilizacji kręgosłupa czego skutkiem może być patologia krążka międzykręgowego. Kręgi utrzymują się w jednej linii, a kręgosłup jest zdrowy i stabilny, dopóki mięśnie wykazują takie samo, prawidłowe napięcie mięśniowe. W wyniku długotrwałego nadmiernego napięcia mięśni tylko po jednej stronie i jednoczesnego osłabienia i rozluźnienia znajdujących się po drugiej, dochodzi do zniekształceń i zaburzeń naturalnych krzywizn kręgosłupa. Z czasem sprzyja to powstawaniu nawykowej wadliwej postawy ciała, czego konsekwencją może być uszkodzenie kręgów i krążków międzykręgowych.

Nadmierny wysiłek fizyczny (hiperkinezja), także może wywoływać szkodliwy wpływ na ustrój ludzki. Należy pamiętać, że hiperkinezja może występować nie tylko podczas zajęć sportowych, lecz we wszystkich przypadkach, gdy obciążenia fizyczne  przekraczają zdolności adaptacyjne ustroju. Upośledzenie funkcji układu oddechowego oraz krążenia, zaburzenia hormonalne to jedne z wielu negatywnych następstw zbyt intensywnego wysiłku. Zagadnienie bólów i dysfunkcji kręgosłupa z racji znacznej aktywności ruchowej, związane jest więc z bardzo dużymi przeciążeniami. W wyniku tego dochodzi do nadmiernej eksploatacji kręgów, krążków międzykręgowych, stabilizatorów mięśniowych oraz więzadeł. Wiąże się to z zespołem przedwczesnego zużycia kręgosłupa, czego nieodzowną konsekwencją jest ból.

Aktywność ruchowa dostarczana Twojemu organizmowi w odpowiedniej ilości i natężeniu prowadzi do korzystnych zmian we wszystkich układach organizmu. Ruch w optymalnej postaci przeciwdziała przedwczesnemu starzeniu i ma ogromny wpływ na naszą psychikę. Działa stymulującą na wzrastanie i dojrzewanie w okresie dzieciństwa i młodości oraz na utrzymanie zdrowia i kondycji fizycznej w latach późniejszych, jest również naturalnym środkiem spowalniającym procesy starzenia i łagodzenia procesów inwolucyjnych. Wiele pozytywnych zmian, jakie zachodzą w wyniku systematycznego treningu, jest widoczne na pierwszy rzut oka. Są to przede wszystkim: prosta, szczupła sylwetka, energiczny sprężysty chód, brak objawów zmęczenia podczas pracy fizycznej i na ogół dobre samopoczucie. Trening wpływa korzystnie również na wzrost kości u młodzieży, czyli zapobiega i koryguje wady postawy oraz przeciwdziała osteoporozie w wieku starszym. Systematyczna aktywność ruchowa usprawnia proces wychwytywania wapnia z organizmu i wykorzystywanie go w procesie regeneracji i budowy kości (przeciwdziała osteoporozie). U starszych osób, nawet tych, które rozpoczęły trening dosyć późno, poprawia się struktura kości, stają się one mocniejsze, bardziej odporne na urazy, poza tym następuje wzmocnienie i stabilizacja stawów. Dzięki treningowi i poprawie struktury mięśniowej organizm lepiej przystosowuje się do różnych obciążeń i wysiłku oraz oszczędniej wydatkuje energię. Poprawa umięśnienia ma min. olbrzymie znaczenie dla stabilizacji układu kostnego, a zwłaszcza kręgosłupa. Regularnie wykonywane ćwiczenia zwiększają zaopatrzenie mięśni, więzadeł, ścięgien w krew i tlen. Dzięki temu uzyskują większą elastyczność i sprężystość oraz stają się mniej podatne na przeciążenia i urazy. Poprzez ćwiczenia fizyczne można więc kształtować prawidłową postawę ciała, odpowiednio stymulować układ ruchowy, korygować już istniejące wady postawy lub przynajmniej zapobiegać ich progresji. Tak więc stała, systematyczna i indywidualnie dopasowana aktywność ruchowa stanowi warunek podnoszenia na wyższy poziom nie tylko sprawności fizycznej, ale i walorów zdrowotnych naszego organizmu, a tym samym psychicznego komfortu życia. Natężenie różnych form aktywności fizycznej musi być oczywiście odpowiednio dobrane, aby nie doprowadziło do  nadmiernego zmęczenia, stąd niezbędne jest poszukiwanie optymalnego poziomu obciążenia, które wywoła najkorzystniejsze efekty. Rodzaj i wielkość obciążeń wysiłkiem fizycznym muszą więc być dostosowane do naszego wieku, stanu j układu krążenia i oddechowego oraz narządu ruchu i chorób współistniejących.

Nauka oraz praktyka dowodzą, że zarówno niedobór jak i nadmiar aktywności fizycznej, wpływa negatywnie na organizm. Jedynie świadoma i racjonalna aktywność fizyczna, dostarczana organizmowi w należytej postaci, spełnia właściwą rolę w kształtowaniu  naszego organizmu.  Wzmacnia zdrowie fizyczne oraz poprawia jakość życia psychicznego i społecznego poprzez pobudzenie pozytywnych stanów emocjonalnych i wzmożenie procesów regeneracyjnych. Reasumując zatem, racjonalna aktywność ruchowa jest źródłem odnowy sił psychicznych i fizycznych, a także łagodzi skutki przeciążeń powstałych w warunkach współczesnej cywilizacji.

 

Otyłość i nadwaga?

Trzeba pamiętać, że istnieje minimalna ilość tłuszczu niezbędna do zachowania zdrowia, a wynosi ona u kobiet 11% – 14%, u mężczyzn od 3% – 5%.

Jedną z metod klasyfikacji nadwagi i otyłości jest wskaźnik masy ciała – BMI ( Body Mass Index).

Stan odżywienia              BMI (kg/m2)

Niedożywienie               <18,5

Norma                            18,5 – 24,9

Nadwaga                        25,0 – 29,9

Otyłość                           >= 30

klasa I                 30,0 – 34,9

klasa II               35,0 – 39,9

klasa III              >= 40

 

Prawidłową masę ciała stwierdzamy kiedy wskaźnik BMI mieści się w granicy 18,5 – 24,9 kg/m2. Należy pamiętać, że nie jest to najbardziej wiarygodny wskaźnik otyłości, ponieważ u osób trenujących, bardzo umięśnionych, jego wielkość może sugerować otyłość, a rzeczywiście wynika to z dużej ilości mięśni. Wraz ze wzrostem wskaźnika BMI, a zwłaszcza u osób otyłych, czyli z BMI >= 30 kg/m2 zwiększa się ryzyko powikłań chorobowych takich jak zawał serca, udar mózgu czy cukrzyca typu II. U osób otyłych częściej dochodzi również do zmian zwyrodnieniowych w stawach kończyn dolnych i kręgosłupa ze względu na nadmierne przeciążenie struktur kostnych, mięśni oraz więzadeł. Im większe obciążenia działają na nasz narząd ruch, tym szybciej się ono zużywa, a każdy dodatkowy kilogram nadwagi pogłębia nasilenie zmian przeciążeniowych lędźwiowego odcinka kręgosłupa. Zwiększenie masy ciała, prowadzi do rozluźnienia połączeń międzykręgowych: więzadeł, torebek stawowych oraz pierścieni włóknistych. Sytuacja taka sprzyja powstawaniu niestabilności kręgosłupa lub przepukliny krążka międzykręgowego. Ważnym elementem jest również rozciągnięcie oraz osłabienie mięśni brzucha, a także często roztrenowanie ustroju  wynikające z ograniczenia aktywności ruchowej. Należy zaznaczyć konieczność zapobiegania nadmiernemu przyrostowi masy ciała, ponieważ w okresie zaawansowania zmian chorobowych, ból przyczynia się do zmniejszenia aktywności fizycznej, co utrudnia skuteczne spalanie tkanki tłuszczowej. Zmniejszenie masy ciała jest znaczącym elementem profilaktyki bólów pleców, ale również może usunąć objawy już istniejące. Trzeba jednak pamiętać, że dieta odchudzająca powinna zawierać niezbędne składniki bogate w wapń i witaminę D, ponieważ im lepsze będzie odżywienie kośćca tym mniejsze ryzyko pojawienia się bólów powiązanych z odwapnieniem kości. Należy jednak dodać, że u osób bardzo szczupłych również dosyć często dochodzi do powstawania dolegliwości bólowych kręgosłupa. Powstało wiele teorii wyjaśniających ten stan rzeczy, żadna z nich nie jest jednak jeszcze udowodniona.

 

Nerwice i stres?

Właściwy odpoczynek, unikanie nadmiernego przemęczenia oraz stresu, a także prawidłowy sen, wpływają na zachowanie zdrowia psychicznego, którego odzwierciedleniem jest nasz stan fizyczny. Niestety codzienna rzeczywistość stawia przed nami zadania, z którymi nie zawsze jesteśmy sobie w stanie poradzić. Narastający niepokój przekraczający odporność doprowadza do bezsenności, zmęczenia, nerwowości, a więc objawów przewlekłego oddziaływania sytuacji stresujących.

Stres jaki przeżywamy w codziennym życiu, może być czynnikiem wzmacniającym ból. Stałe psychiczne napięcie może prowadzić do ciągłego, stałego tonusu mięśniowego. Efektem tego jest powiększenie obciążenia krążków międzykręgowych, co można rozumieć jako predyspozycje do występowania bólów kręgosłupa. Generalnie można stwierdzić, że trwałe napięcie mięśniowe, które objawia się lekką bolesnością, może być przyczyna ciężkiej choroby. W ten sposób zjawisko to pogłębia się, wiodąc do reakcji bólowej, co z kolei nieświadomie prowadzi do dodatkowego, nieświadomego skurczu mięśni.  Wśród negatywnych działań chronicznego napięcia mięśniowego możemy wymienić:

–   niedostateczne ukrwienie mięśni,

– osłabienie oraz zmęczenie mięśni, prowadzące do zaburzenia funkcji kręgosłupa,

–  bolesność,

– ograniczenie odżywienia dysków, które może spowodować zmniejszenie odległości pomiędzy kręgami, a w konsekwencji  przyczynia się do wystąpienia nacisku na korzenie nerwowe.

Bóle pleców, dolnego odcinka kręgosłupa mogą mieć również podłoże nerwicowe. W tym przypadku nie stwierdza się przyczyn pochodzenia organicznego bólu lub zmiany w obrębie kręgosłupa są niewspółmiernie małe w stosunku do naszego stanu. Obraz kliniczny dolegliwości bólowych na tle nerwicowym jest bardzo złożony i trudny w zdiagnozowaniu. W postaci hipochondrycznej bólów dominuje poszukiwanie przez cierpiącego poważnych objawów choroby oraz próba udowodnienia lekarzowi nieprawidłowości w badaniach. W nerwicy konwersyjnej z kolei przeważają zaburzenia ruchu, przy braku organicznych podstaw takiego stanu. Chory może demonstrować poważne ograniczenia ruchomości kręgosłupa, kończyn dolnych czy nawet głęboki niedowład. Należy podkreślić, że rozpoznanie nerwicowego charakteru dolegliwości bólowych krzyża, wymaga złożonego procesu leczenia, na który oprócz odpowiednio dobranej kinezyterapii, powinna się składać przede wszystkim psychoterapia.